EFFECTIEF BESLISSEN: DE SCHAKER EN DE HARDLOPER MET ELKAAR VERBINDEN.

October 17, 2018

  

Effectievere beslissingen realiseren door een beslissing driemaal te herformuleren en daardoor ratio en emotie soepel te laten samenwerken.

 

De linker en rechterhersenhelft.

De basisgedachte van “linker en rechterhersenhelft” is in oorsprong ontwikkeld door de Engelse neuroloog John Hughlins Jackson. Hij introduceerde rond 1860 (!) het begrip cerebrale dominantie. De daarop verder in de jaren 80 van de 20e eeuw ontwikkelde theorie van de linker en rechterhersenhelft komen wij echter zo her en der nog best vaak tegen. De linkerhersenhelft is in die theorie dominant in bijvoorbeeld taal, logica en rekenen, de rechterhersenhelft is dominant in beelden, patronen en intuïtie. De linkerhersenhelft is expressief, de rechterhelft is een stille waarnemer. De linkerhelft is de probleemoplossende helft die op details let. De rechter verwerkt het globale beeld. Deze links/rechts theorie heeft nog steeds waarheidsgehalte en geeft ons tot op zekere hoogte houvast, maar meer recente inzichten in de werking van het brein geven aan dat altijd het gehele brein actief is en constant samenwerkt en vooral sterk van elkaar afhankelijk is om tot goede prestaties te komen.  Samenwerking, via het corpus callosum- een dikke kabel van pakweg tweehonderd miljoen zenuwvezels die de linker en rechterhersenhelft verbindt-, blijkt essentieel te zijn. 

 

De hardloper en de schaker.

De Nobelprijswinnaar 2002 voor de Economie Daniel Kahneman formuleerde een vernieuwende theorie over de werking van de hersenen. In zijn boek “Thinking Fast and Slow” onderscheidt hij Systeem 1 en 2. Systeem 1 in de hersenen is snel, wordt ook wel geassocieerd met het zoogdierenbrein en werkt grotendeels d.m.v. onbewuste ‘processsing’. Systeem 2 draait op zijn beurt om de werking van de neo-cortex, werkt juist d.m.v. bewuste ‘processing’ en wordt getypeerd door een actieve pre-frontale hersenkwab. Je zou het dan ook respectievelijk ‘BLINK’ en ‘THINK’ kunnen noemen. Ik gebruik in mijn trainingen Patroondoorbrekend Denken daarvoor de metafoor van de Hardloper (Systeem 1) en de Schaker (Systeem 2). Hoe je het ook wilt benoemen, essentieel daarin is dat die Hardloper en de Schaker bewust met elkaar moeten samenwerken om daadwerkelijk effectief te kunnen beslissen. Bij echt belangrijke beslissingen is de hardloper hyperactief: de emotie voert altijd, vaak onzichtbaar voor anderen en onbewust voor jezelf, de boventoon (basisemoties als angst, hebzucht, macht). De neo-cortex, de Schaker, heeft echter juist rust en ruimte nodig om goed zijn werk te kunnen doen. Samenwerking is dan ook niet vanzelfsprekend: zie je het al voor je, wanneer je beide metaforische beelden naast elkaar zet?  Zonder bewuste hulp in te schakelen zal de Schaker dan ook nauwelijks zijn werk kunnen doen: de focus leggen op rationaliteit, zorgvuldige afweging, toekomstplanning.  Er is dan ook een bewuste procesmatige interventie noodzakelijk. Laten we eens zien hoe dit er in de praktijk uitziet als ik teams begeleid bij het nemen van complexe en impactvolle beslissingen.

 

Effectiever beslissen door driemaal herformuleren.

Een van de eerste stappen in een systematisch besluitvormingsproces is het formuleren van de vraag, het probleem dat speelt, het op tafel liggende vraagstuk, de te nemen beslissing, het verschil tussen de gewenste en de feitelijke situatie, de ‘GAP’ beschrijving en ga zo maar even door.  Laten we het voor het gemak, maar zeker ook t.b.v.  een effectief besluitvormingsproces, hier echter ‘de Vraag’ noemen. Vragen spreken namelijk de neo-cortex aan en nodigen uit tot rustig en helder redeneren en doen dus een expliciet beroep op de capaciteiten van de ‘Schaker’. Oplossingen formuleren is veel emotioneler en appelleert dan ook meer aan de Hardloper.  Dé manier om de Hardloper en de Schaker echter gelijktijdig aan het werk te zetten en systematisch met elkaar te laten samenwerken bestaat uit het driemaal herformuleren van de vraag. Dat herformuleren gaat echter niet zomaar lukraak uit de losse pols maar kent in de door Vision>Decision ontwikkelde aanpak, drie expliciete vormen waarin herformulering een maximale bijdrage levert aan een effectief besluitvormingsproces: metaforisch, provocatief en domeinswitch. Overigens, niet noodzakelijkerwijs in die volgorde. 

 

Laten wij om te beginnen, als voorbeeld, een startvraag uit de praktijk nemen die dan vervolgens via de drietrapsaanpak wordt geherformuleerd: 

 

“Moeten wij de komende drie jaar 20 mln. Euro per jaar extra investeren in onze online aanpak in het topsegment van de zakelijke markt, conform onze aanpak in de consumentenmarkt, óf juist in onze persoonlijke dienstverlening?”

 

METAFORISCH herformuleren

De vraag op een metaforische manier herformuleren prikkelt je hersenen om vanuit een ander neurologisch pad in je hersenen naar de vraag te kijken. Metaforen openen onverwachte deurtjes naar andere ervaringen en associaties. De Nederlandse taal staat, door onze maritieme historie bol van de scheepsvaartmetaforen: aan lagerwal raken, scherp aan de wind varen, het voor de wind gaan.  Overstag gaan. Bakzeil halen. Het zijn zomaar enkele voorbeelden van maritieme metaforen. 

 

Een metaforische herformulering van de startvraag zou dan als volgt kunnen luiden: 

“Hoe zouden wij de belangen van de Koning kunnen dienen als Republikein?”

 

PROVOCATIEF herformuleren

Bij een provocatieve herformulering moet het een beetje schuren, we zoeken daarin de randen op van het betamelijke, het moet echt een beetje ongemakkelijk voelen.  Alleen dan kan een provocatieve herformulering voor het ontdekken van alternatieve antwoorden zorgen.  De basis voor deze manier van vraagherformulering komt uit de NLP. Provocatieve psychologie is binnen NLP  de aanpak die ervan uitgaat dat je als coach juist niet moet meeveren met de ‘coachee’ en begrip moet tonen, maar op een provocatieve, respectvolle en humorvolle manier direct moet confronteren. Inderdaad: je begrijpt er dus weer helemaal niets van (met als natuurlijke reactie na deze nogal prikkelende uitdaging: “nou……, dat valt juist ontzettend mee hoor, want toevallig………………”).

 

De provocatieve herformulering van de startvraag zou hier dan als volgt kunnen luiden:

“Hoe zouden wij onze extra investeringen in de zakelijke markt zo snel mogelijk kunnen afschrijven?”

 

DOMEINSWITCH: de vraag herformuleren in een ander domein.

Een vraag herformuleren in een ander domein kan ineens voor verrassende inzichten zorgen. Stel dat je een vraag hebt geformuleerd die zich afspeelt binnen een zakelijke omgeving ineens binnen een andere omgeving die niets te maken heeft met de originele omgeving, zou moet oplossen, bijvoorbeeld een sportomgeving, een hobby. Hoe zou de vraag binnen dat andere domein dan luiden? Bijvoorbeeld een vraag hoe je het beste klanten aan de organisatie kunt binden, herformuleren binnen het domein gevangeniswezen. Zorg er wel voor dat je ook echt feitelijke kennis bezit over dat andere domein of zorg ervoor dat je die kennis opdoet of in huis haalt. Wikipedia kan je daarbij eenvoudig helpen, interessanter is het vanzelfsprekend om eens met experts in dat domein te gaan praten. Leuk en ook nog leerzaam.

 

De herformulering van de startvraag zou d.m.v. een domeinswitch dan als volgt kunnen luiden:

 “Hoe zouden wij in drie jaar tijd volledig kunnen overschakelen van kolengestookte energiecentrales naar alternatieve energie of zijn er ook slimme bruggetjes die wij kunnen bouwen?”

 

Meer weten?

Wil je hier meer achtergrondinformatie over? Op de website van Vision>Decision wordt verder ingegaan op de visie- en besluitvormingsaanpak, zijn publicaties & tools beschikbaar en vind je gelijksoortige onderwerpen in het Game-change blog. Nieuwsgierig naar de ervaringen van organisaties die zich door Vision>Decision hebben laten begeleiden in hun ambitie om hun visie en besluitvorming naar het volgende niveau te tillen? Kijk bij trackrecord op de site. 

 

 

Bronnen: 

Kahneman, Daniel; Thinking Fast and Slow. 

Buelens, Marc, van den Broek, Herman; Beslissen;

Camp, Peter, Erens, Funs; De gekookte kikker;

Lokhorst, Gert-Jan; De oudste theorie over hemisfeerspecialisatie.

Groot, Frank; 52 Patroondoorbrekende Denktechnieken voor Managers.

 

© De hier geschetste procesaanpak in drie stappen is intellectueel eigendom van Vision and Decision B.V. 

 

 

 

 

Please reload

Meest gelezen Posts

LAAT SOCRATES JE EENS HELPEN BIJ HET ONDERZOEKEN VAN DE VOORONDERSTELLINGEN IN HET EIGEN MANAGEMENTTEAM.

October 23, 2019

1/10
Please reload

Recente Posts
Please reload

Zoek met Tags
Please reload

Volg dit Blog
  • Facebook Classic
  • Twitter Classic